Brazylia
Z Wikipedii
| República Federativa do Brasil Federacyjna Republika Brazylii |
|||||
|
|||||
| Dewiza: (port.) Ordem e Progresso (Ład i Postęp) |
|||||
| Hymn: Hino Nacional Brasileiro (Hymn narodowy Brazylii) |
|||||
 |
|||||
| Język urzędowy | portugalski | ||||
| Stolica | Brasilia | ||||
| Ustrój polityczny | republika federalna | ||||
| Głowa państwa | prezydent Luiz Inácio Lula da Silva | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
5. na świecie 8 511 965 km² 55 455 km² (0,65%) |
||||
| Liczba ludności (2008) • całkowita • gęstość zaludnienia |
5. na świecie 191 909 000▲ 23 osób/km² |
||||
| Jednostka monetarna | real brazylijski (BRL) | ||||
| Strefa czasowa | UTC -2 do -5 – zima UTC -1 do -4 – lato |
||||
| Domena internetowa | .br | ||||
| Kod samochodowy | BR | ||||
| Kod telefoniczny | +55 | ||||
 |
|||||
| 1 Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook [2] | |||||
Brazylia (pełna nazwa: Federacyjna Republika Brazylii; port. Brasil, República Federativa do Brasil) – największe pod względem powierzchni i liczby mieszkańców państwo Ameryki Południowej.
Spis treści |
[edytuj] Geografia
Zobacz więcej w osobnych artykułach: geografia Brazylii, miasta Brazylii.Terytorium Brazylii zajmuje prawie połowę powierzchni Ameryki Południowej i rozciąga się w centrum kontynentu, a na wschodzie jest położone nad Oceanem Atlantyckim.
Łączna długość granic lądowych Brazylii wynosi 14 961 km, zaś długość wybrzeża: 7 491 km. Długość granic z dziesięcioma sąsiadującymi państwami wynosi:
- Argentyna 1 223 km
- Boliwia 3 400 km
- Gujana Francuska 673 km
- Gujana 1 119 km
- Kolumbia 1 643 km
- Paragwaj 1 290 km
- Peru 1 560 km
- Surinam 597 km
- Urugwaj 985 km
- Wenezuela 2 220 km
Na terytorium Brazylii można wyróżnić trzy duże krainy geograficzne: część Wyżyny Gujańskiej na północy, Wyżynę Brazylijską na południowym wschodzie, oraz Nizinę Amazonki nazywaną Amazonią, na północy i północnym zachodzie. Poza tym na południowym zachodzie leży także część Niziny La Platy.
Najwyższym szczytem Brazylii jest Pico da Neblina – 3014 m n.p.m. – na Wyżynie Gujańskiej.
Największą rzeką Brazylii jest Amazonka, inne ważniejsze z rzek to:
- Paraná (z wielką zaporą Itaipu)
- Rio Negro
- São Francisco
- Xingu
- Madeira
- Tapajós
- Tocantins (z wielką zaporą Tucuruí)
- Iguaçu (z wodospadem Iguaçu)
Zobacz też: formacje roślinne Ameryki Południowej
[edytuj] Historia
Zobacz więcej w osobnym artykule: historia Brazylii.Tereny dzisiejszej Brazylii były zasiedlone przez półkoczownicze plemiona Indian już przynajmniej 6 tys. lat przed odkryciem jej przez Portugalczyków w roku 1500. Przez następne 300 lat Brazylia została skolonizowana przez Portugalię i zamieniona w oparte na pracy niewolniczej dochodowe przedsięwzięcie. W roku 1808 książę Jan (późniejszy król Portugalii Jan VI) wraz z rodziną schronił się w Brazylii przed najazdem Napoleona Bonaparte na Portugalię. Na początku XIX wieku narastały tendencje separatystyczne i w roku 1822 książę-regent Pedro I ogłosił utworzenie samodzielnego Cesarstwa Brazylii. W roku 1889 jego następca Pedro II został obalony i została utworzona republika federacyjna.
Pod koniec XIX i w 1. połowie XX wieku do Brazylii napłynęło ponad 5 milionów imigrantów z Europy i Azji. W tym okresie dynamicznie postępowała industrializacja kraju i ekspansja w głąb interioru. Rządy demokratyczne trzykrotnie były zastępowane przez dyktatury: w latach 1930-1934 i 1937-1945 rządził Getúlio Vargas, a w latach 1964-1985 szereg generałów wyłanianych przez junty wojskowe.
Po dojściu do władzy lewicy i prezydenta Luli Brazylia wychodzi z głębokiego kryzysu ekonomiczno-społecznego, który był wynikiem olbrzymiego długu publicznego. Powoduje to pochłanianie znacznej części jej dochodu narodowego. Daje się zauważyć napływ inwestycji oraz znaczący rozwój gospodarczy.
[edytuj] Ustrój polityczny
Brazylia jest republiką związkową podzielona na 26 stanów i 1 dystrykt federalny. Konstytucja Brazylii została uchwalona w 1988. Głową państwa i szefem rządu jest wybierany w głosowaniu powszechnym na 4 lata prezydent. Obecnym prezydentem jest Luiz Inácio Lula da Silva.
[edytuj] Podział administracyjny
Zobacz więcej w osobnym artykule: podział administracyjny Brazylii.Brazylia dzieli się na 26 stanów (portugalski: estado) i 1 dystrykt federalny (portugalski: Distrito Federal): NA
| Stan | Stolica | Ludność (mln) | Powierzchnia (km²) | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Acre | Rio Branco | 0,557 | 152 522 |
| 2 | Alagoas | Maceió | 2,82 | 27 819 |
| 3 | Amapá | Macapá | 0,477 | 142 816 |
| 4 | Amazonas | Manaus | 2,81 | 1 570 947 |
| 5 | Bahia | Salvador | 13,1 | 564 273 |
| 6 | Ceará | Fortaleza | 7,43 | 145 712 |
| 7 | Dystrykt Federalny | Brasília | 2,05 | 5 802 |
| 8 | Espírito Santo | Vitória | 3,1 | 46 047 |
| 9 | Goiás | Goiânia | 5 | 340 118 |
| 10 | Maranhão | São Luís | 5,65 | 331 918 |
| 11 | Mato Grosso | Cuiabá | 2,5 | 903 386 |
| 12 | Mato Grosso do Sul | Campo Grande | 2,08 | 357 140 |
| 13 | Minas Gerais | Belo Horizonte | 17,9 | 586 552 |
| 14 | Pará | Belém | 6,19 | 1 247 703 |
| 15 | Paraíba | João Pessoa | 3,44 | 56 341 |
| 16 | Paraná | Kurytyba, portugalski: Curitiba | 9,56 | 199 282 |
| 17 | Pernambuco | Recife | 7,92 | 98 527 |
| 18 | Piauí | Teresina | 2,84 | 251 312 |
| 19 | Rio de Janeiro | Rio de Janeiro | 14,4 | 43 797 |
| 20 | Rio Grande do Norte | Natal | 2,78 | 53 077 |
| 21 | Rio Grande do Sul | Porto Alegre | 11 | 281 734 |
| 22 | Rondônia | Porto Velho | 1,38 | 237 565 |
| 23 | Roraima | Boa Vista | 0,324 | 224 118 |
| 24 | Santa Catarina | Florianópolis | 5,36 | 95 285 |
| 25 | São Paulo | São Paulo | 37 | 248 177 |
| 26 | Sergipe | Aracaju | 1,78 | 21 962 |
| 27 | Tocantins | Palmas | 1,16 | 277 298 |
| Stan na 2000 | ||||
[edytuj] Demografia
| Metropolie | ||
|---|---|---|
| Główne miasto |
Stan | Ludność (mln) |
| São Paulo | São Paulo | 15,7 |
| Rio de Janeiro | Rio de Janeiro | 11,4 |
| Belo Horizonte | Minas Gerais | 4,98 |
| Porto Alegre | Rio Grande do Sul | 4,18 |
| Recife | Pernambuco | 3,59 |
| Fortaleza | Ceará | 3,42 |
| Salvador | Bahia | 3,35 |
| Kurytyba | Paraná | 3,25 |
| Campinas | São Paulo | 2,63 |
| Belém | Pará | 2,09 |
| Goiânia | Goiás | 2,01 |
| Santos | São Paulo | 1,48 |
| Vitória | Espírito Santo | 1,44 |
| São Luís | Maranhão | 1,3 |
| Natal | Rio Grande do Norte | 1,24 |
| Maceió | Alagoas | 1,12 |
| Joinville | Santa Catarina | 1,02 |
| João Pessoa | Paraíba | 0,999 |
Współczesny skład etniczny Brazylii jest odzwierciedleniem jej historii. Ponad połowę mieszkańców Brazylii stanowią ludzie rasy białej oraz kreole. Murzyni stanowią około 7% ogółu ludności, Indianie 1%. Resztę stanowi ludność mieszana – Mulaci i Metysi.
Językiem urzędowym w Brazylii jest język portugalski, który jednak różni się znacznie od używanego w Portugalii. Przede wszystkim brazylijski jest bardziej miękki i melodyjny, jest też wzbogacony szeregiem słów i zwrotów z języków brazylijskich Indian i byłych niewolników z Afryki. Różni się także pisownią. W gminie São Gabriel da Cachoeira językami urzędowymi są dodatkowo języki indiańskie: nheengatu, tukano i baniwa. Poza tym w użyciu są także włoski, hiszpański, niemiecki.
[edytuj] Statystyki demograficzne
| (2007) | |
|---|---|
| Liczba ludności | 190 010 647 |
| Ludność według wieku | |
| 0-14 lat | 25,3% (mężczyźni 24 554 254/kobiety 23 613 027) |
| 15-64 lat | 68,4% (mężczyźni 64 437 140/kobiety 65 523 447) |
| ponad 64 lata | 6,3% (mężczyźni 4 880 562/kobiety 7 002 217) |
| Wiek (mediana) | |
| W całej populacji | 28,6 lat |
| Mężczyzn | 27,9 lat |
| Kobiet | 29,4 lat |
| Przyrost naturalny | 1,008% |
| Współczynnik urodzeń | 16,3 urodzin/1000 mieszkańców |
| Współczynnik zgonów | 6,19 zgonów/1000 mieszkańców |
| Współczynnik migracji | -0,03 migrantów/1000 mieszkańców |
| Ludność według płci | |
| przy narodzeniu | 1,05 mężczyzn/kobiet |
| poniżej 15 lat | 1,04 mężczyzn/kobiet |
| 15-64 lat | 0,98 mężczyzna/kobietę |
| powyżej 64 lat | 0,7 mężczyzn/kobiet |
| w całej populacji | 0,98 mężczyzn/kobiet |
| Umieralność noworodków | |
| W całej populacji | 27,62 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci męskiej | 31,27 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci żeńskiej | 23,78 śmiertelnych/1000 żywych |
| Oczekiwana długość życia | |
| W całej populacji | 72,24 lat |
| Mężczyzn | 68,3 lat |
| Kobiet | 76,38 lat |
| Rozrodczość | 1,88 urodzin/kobietę |
| Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS | 0,7% (2003) |
| Liczba osób żyjących z HIV/AIDS | 660 000 (2003) |
| Liczba zmarłych na HIV/AIDS | 15 000 (2003) |
- Grupy etniczne: biali – 49,7%, Mulaci – 42,6%, czarni – 6,9%, inni (głównie Japończycy, Arabowie, Indianie) – 0,9%.
- Języki: portugalski (urzędowy), włoski, hiszpański
[edytuj] Religia
Brazylijski Kościół katolicki jest największą narodową wspólnotą wiernych na świecie. Obecnie katolicy stanowią około 67-68% społeczeństwa. W São Paulo jest 54% katolików. Liczbę regularnie praktykujących szacuje się na 19-25%, chociaż w miastach praktykuje nieco mniej niż na prowincji. Widoczny jest odpływ wiernych do takich pochodzących głównie z USA wspólnot, jak Świadkowie Jehowy, mormoni (ok. 1 mln), adwentyści czy różne kościoły ewangelikalne, głównie zielonoświątkowe. Liczbę protestantów szacuje się na około 19-20%. Dodatkowo występują spirytualiści i animiści (1,4%), wyznawcy candomblé i okultyzmu (0,5%), buddyści i szintoiści (0,2%) oraz pozostali (1,7%). Niewierzący stanowią 7,4-10% społeczeństwa.
[edytuj] Kultura
Przemieszanie elementów europejskich, afrykańskich i amerykańskich wytworzyło nową oryginalną kulturę. Najsłynniejszym festiwalem rozsławiającym Brazylię na cały świat jest odbywający się przed Wielkim Postem karnawał w Rio de Janeiro. Zawsze zaczyna się w sobotę przed Środą Popielcową i trwa nieprzerwanie cztery dni i noce. Narodowym tańcem jest samba przywieziona przez niewolników z Angoli. Największym rzeźbiarzem okresu kolonialnego był Aleijadinho. Autorem narodowej powieści pod tytułem Os Sertões jest Euclides da Cunha.
[edytuj] Sport w Brazylii
Piłkarska reprezentacja Brazylii 5 razy zdobyła Mistrzostwo Świata. Za najsłynniejszego piłkarza na świecie uważa się Brazylijczyka Pelé.
Również w siatkówce halowej mężczyzn Brazylia od 5 lat jest absolutnym dominatorem, gdyż od 2003 roku wygrała wszystkie możliwe turnieje międzynarodowe. Jednym z sukcesów jest pokonanie reprezentacji Polski w finale MŚ 2006 3:0. Największą gwiazdą reprezentacji Brazylii jest od ponad 10 lat Giba.
Coraz popularniejsza na świecie (i również w Polsce) staje się pochodząca ze stanu Bahia capoeira – tradycyjna brazylijska sztuka walki połączona z elementami tańca i egzotyczną muzyką. Sekcje różnych grup 'capoeira' prężnie działają też w wielu miastach Polski. Prócz capoeira Brazylijczycy opracowali kilka innych sztuk walki, takich jak luta livre i BJJ – brazylijską odmianę jiu-jitsu.
Brazylia zorganizuje Mistrzostwa Świata w piłce nożnej w 2014.
[edytuj] Gospodarka
Zobacz więcej w osobnym artykule: gospodarka Brazylii.Ekonomia kraju opiera się na eksploatacji przebogatych zasobów naturalnych, rolnictwie i szybko rozwijającym się przemyśle. W roku 2006 PKB wyniósł 774 mld USD (8 800 USD na jednego mieszkańca). Podstawowy problem stanowi wysokie zadłużenie zagraniczne przekraczające 175 mld USD.
[edytuj] Armia
Brazylia w składzie swoich sił zbrojnych posiada:Siły lądowe, Marynarkę Wojenną (Marinha do Brasil) w jej składzie lotnictwo Morskie i Piechotę Morską (Corpo de Fuzileiros Navais) oraz Siły Powietrzne (Forca Aerea Brasileira). Brazylia realizowała program nuklearny mający na celu pozyskanie broni jądrowej. Został on jednak anulowany.
[edytuj] Związki z Polską
W Brazylii mieszka wiele osób polskiego pochodzenia. Polonia w Brazylii liczy sobie, wg różnych źródeł, od 150 tys. (Maryański, 1998) do 800 tys. (Encyklopedia PWN). Największe jej skupiska znajdują się w południowych stanach:
- Paraná według danych polonijnych 1.500 tys.
- Santa Catarina – około 280 tys.
- Rio Grande do Sul – 300 tys.
- São Paulo.
W celu reprezentowania wspólnoty brazylijsko-polskiej i jednoczenia Polaków rozsianych po całym terytorium Brazylii, w 1990 powstał Braspol, z siedzibą w Kurytybie.
[edytuj] Zobacz też
|
||||||||||
|
|||||||||||||
|
|||||||
|
|||||||
|
|||||||
| PiS chce odwołania Komorowskiego |
|
Klub PiS złożył wniosek o odwołanie marszałka Sejmu Bronisława Komorowskiego (PO). Ugrupowanie zarzuca Komorowskiemu "łamanie zasad parlamentaryzmu" i ma za złe niedawną wypowiedź na temat incydentu w Gruzji z udziałem Lecha Kaczyńskiego.
|
| O zabytkach i ludziach |
|
Ta historia ma dwa wątki: dramat lokatorów i los zabytkowej kamienicy przy ul. Tuwima 17. Ludzie mają wynieść się ze swojego własnego, wykupionego mieszkania, a zabytek czeka niepewna przyszłość.
|
| Wirtualna rekonstrukcja czaszki gen. Sikorskiego gotowa |
|
Gotowa jest już trójwymiarowa wirtualna rekonstrukcja czaszki generała Władysława Sikorskiego - dowiedział się krakowski reporter RMF FM Maciej Grzyb.
|
| Gotowa rekonstrukcja czaszki gen. Sikorskiego |
|
Gotowa jest już trójwymiarowa wirtualna rekonstrukcja czaszki generała Władysława Sikorskiego - dowiedział się krakowski reporter RMF FM Maciej Grzyb.
|
| Wrocławski spór przy finansowaniu wydarzeń kulturalnych |
|
Przy pełnym talerzu możemy umrzeć z głodu - mówi dyrektor jednego z największych festiwali w Europie Vratislavia Cantans. Sprzeciwia się finansowaniu zaproponowanemu przez ministerstwo kultury - ustaliła reporterka RMF FM Barbara Zielińska.
|